طراحي با ذغال (روش دوم)
 
سوژه را در مقابل خود قرار دهيد. با پهناي ذغال سراسر مقوا را يك دست و منظم سياه كنيد. بعد با دستمال كاغذي يا با دستتان روي آن بكشيد تا كاملاً سياه شده و از ذغال اشباع شود. اين مرحله را مجدداً تكرار كنيد و دومين لايه تيره ذغال را بر روي لايه قبلي به وجود آوريد و مجدداً هم با دستمال كاغذي روي آن بكشيد. خرده هاي ذغال روي مقوا را بتكانيد. سپس با توجه به مدل، طرح را با ذغال ترسيم كنيد. بعد با كمك محو كن، پاك كن و انگشت دستتان، خاكستري اوليه را روشن و روشنتر كنيد. هر يك از اين وسايل را كه نام برديم، درجات خاكستري روشنتري ايجاد مي كند. در اين شيوه، شما بر خلاف روشهاي قبلي، از خاكستري تيره به خاكستري روشن مي رسيد و پاك كن تمييز، در اينجا نقش عمده اي به عهده دارد. در مرحله پاياني باز هم به مقايسه نورها و تيرگيها بپردازيد و از ارزش خطي استفاده كنيد. گاه لازم است كه زمينه پشت سوژه تيره تر يا روشنتر از سوژه باشد تا به صورت مجزا از كار اصلي به نظر بيايد. در پايان روي كار را با كاغذ پوستي بپوشانيد. چنانچه به اسپري تافت (مخصوص موي سر) دسترسي داريد، مي توانيد روي كار را اسپري زده و لايه اي محافظ بر روي اثر ذغال به وجود آوريد. در اين صورت كار را به حالت عمودي مايل قرار داده و اسپري را از فاصله 25 تا 30 سانتيمتري به آن بپاشيد. هرگز كار را بر سطح زمين به صورت افقي نگذاريد. قدري صبر كنيد اسپري خشك شود. آهسته بخشي از طرح را لمس كنيد. اگر اثر ذغال بر دستتان نشست، عمل اسپري را مجدداً تكرار كنيد. در غير اين صورت، پس از خشك شدن كار، روي آن را با كاغذ پوستي بپوشانيد.
 
 
سايه روشن با هاشور
 
ايجاد سايه روشن با هاشورهاي منظم يا نا منظم، سابقه اي بسيار قديمي در نقاشي و طراحي دارد. اغلب وسايل (مداد، خودكار، روان نويس) براي هاشور زدن مناسب هستند و پيشنهاد مي كنيم همه آنها را تجربه كنيد.
 
شيوه كار: با ترسيم خطوط موازي و منظم و يك دست، سطحي به دست مي آيد كه مي تواند جايگزين سايه روشنهاي مداد، ذغال و آب مركب باشد. به ياد داشته باشيد كه هاشور براي سطوح وسيع و صاف چندان مناسب نيست. اندازه طرح را در حدي بگيريد كه بتوانيد به راحتي دست خود را در سراسر طرح حركت دهيد. هر قدر خطوط به هم نزديك باشند تيرگي بيشتري ايجاد مي كنند. اين تيرگي با تكرار هاشور در جهتهاي متضاد تشديد مي شود. جهت هاشور بايستي با حالت و فرم مدل هماهنگ باشد. يعني براي مدلهاي صاف و تخت، خطوط مستقيم (در جهات مختلف) و براي مدلهايي با سطوح مدور خطوط منحني و متناسب با فرم سوژه استفاده مي شود. سايه افتاده نيز با هاشور مشخص مي شود. ابتدا قسمتهاي روشن را هاشور بزنيد. سپس با تكرار جهات متضاد تيرگيها را درجه به درجه ايجاد كنيد. سايه ها بايد به تدريج در روشنيها حل شوند. در غير اين صورت خطوط هاشور يك باره قطع شده و در طرح بريدگي به وجود مي آورند.
 
حل شدن هاشور تيره در روشنيها به دو صورت انجام مي گيرد:
 
 
كم رنگ، نازك و دور كردن خطوط هاشوري از يكديگر.
 
كوتاه و محو كردن تدريجي خطوط هاشور.
 
در مدلهايي با سطوح مدور، چنانچه قصد داريد در بخشي از سوژه با ترسيم هاشور بپردازيد، در نظر داشته باشيد كه هاشور يا سايه، بخشي از مدل محسوب شده و مطابق با انحناي كلي سطوح باشد